به گزارش سینماخانه؛ مستند تازه مهرشاد کارخانی، فراتر از یک ادای دین به امیر نادری، تلاشی است برای بازخوانی رابطه سینما و شهر در روزهای هولناک کرونا؛ سفری آرام اما پرمسئله در دل تهران خسته که حافظه بصری چند نسل را دوباره زنده می‌کند.

مستند بلند «جستجو در تنگنا» به کارگردانی مهرشاد کارخانی، که از ۲۶ آبان ۱۴۰۴ در گروه هنروتجربه و هم‌زمان در پلتفرم هاشور اکران شد، از آن آثار خلوت، آرام و درعین‌حال پرمسئله‌ای است که در روزگار پرهیاهوی امروز کمتر دیده می‌شود. کارخانی که پیش‌تر با مستندهای «آرشیو متروک» و «تیتراژ» نشان داده بود به ظرفیت‌های روایت‌گری در سینمای مستند واقف است، این‌بار با نگاهی درون‌کاوانه‌تر سراغ تهرانِ روزهای همه‌گیری کرونا و بازخوانی آثار خیابانی امیر نادری رفته است؛ فیلمسازی که رد پایش در حافظه بصری چند نسل از سینمادوستان باقی مانده است.

«جستجو در تنگنا» تنها روایت یک فیلمساز درباره فیلمسازی دیگر نیست؛ بلکه تلاش برای فهم دوباره رابطه سینما و شهر است. تمرکز بر تجربه زیست شهری، بدنۀ خیابان، و مواجهه دوربین با تنِ زخمی تهران در روزهای پراضطراب ۱۳۹۹، فیلم را به اثری تاملی و چندلایه بدل می‌کند. کارخانی با هوشمندی، مسیر نگاه نادری در آثار پیش از مهاجرت را با وضعیت امروز شهر پیوند می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه تصاویر می‌توانند فراتر از زمان، باهم گفت‌وگو کنند.

یکی از نقاط قوت فیلم، توجه بی‌واسطه‌اش به معضلات اجتماعی است؛ معضلاتی که در شتاب اخبار روزمره گم می‌شوند اما در قاب این مستند دوباره برجسته می‌گردند. زباله‌گردی، اعتیاد و حاشیه‌نشینی نه به‌عنوان موضوعی تزیینی بلکه به‌عنوان رگه‌هایی از واقعیت جاری شهر، در دل روایت حضور دارند و سنگینی‌شان را به تماشاگر منتقل می‌کنند. این هم‌نشینی میان تهران امروز و نگاه نادری، فیلم را به اثری قابل‌تأمل و تأثیرگذار بدل می‌کند.

از نظر ساختاری، مستند کاملاً مطابق اصول فیلم‌سازی پیش رفته است. ریتم در بخش‌هایی آهسته می‌شود، اما این کندی بیشتر از جنس تأمل است تا ضعف؛ سکوت‌هایی که مخاطب را وادار می‌کند با تصاویر پیوند بخورد و شهر را دوباره از نو ببیند. مدیریت تصویر امیر بنی‌اسدی، تدوین دقیق یاور تورنگ و مهیار یاور، و صداگذاری حساب‌شده فیلم، یکپارچگی اثر را تقویت کرده‌اند و آن را از یک گزارش تصویری صرف فراتر برده‌اند.

هرچند امیر نادری در ایران حضور نداشت و در مراسم رونمایی نیز نبود، اما حس حضور او در سراسر فیلم جاری است. بخش‌هایی از زندگی و تجربه هنری‌اش با دقت و احترام بازگو می‌شود و علاقه‌مندان سینما نیز با این روایت ارتباطی عاطفی برقرار می‌کنند؛ چراکه بخش بزرگی از علاقه‌شان به این هنر را وام‌دار سینمای نادری و نگاه بی‌واسطه‌اش به واقعیت می‌دانند.

انتخاب هوشمندانۀ صحنه‌هایی از فیلم «آب، باد، خاک»، سینما رکس ، لاله‌زار و سینماهای دهۀ پنجاه، و کوچه پس کوچه های قدیم و پر از خاطره تهران نه فقط یادآور دوران طلایی سینمای ایران است، بلکه حافظه‌ی اجتماعی یک نسل را زنده می‌کند. این بازخوانی تصویری، پلی میان گذشته و اکنون می‌سازد و به فیلم عمق احساسی ویژه‌ای می‌دهد.
«جستجو در تنگنا» مستندی است که بیش از آن‌که به دنبال پاسخ باشد، تماشاگر را به پرسش دعوت می‌کند؛ پرسش از شهر، از هنر، از حافظه و از رابطه‌ای که میان آن‌ها برقرار است. اثری که با وجود ریتم گاه کند، تماشاگر را تا پایان همراه نگه می‌دارد، زیرا در سکوت و تأمل، چیزی صادقانه و انسانی برای گفتن دارد. این فیلم نه فقط ادای دین کارخانی به میراث امیر نادری است، بلکه تلاش برای فهم دوباره شهری است که زیر پوست خود هزاران روایت پنهان کرده است.

سینماخانه / سهیلا انصاری