- سه شنبه 25 آذر 1404 - 15:25
- کد خبر : 182139
- تئاتر

«آخرین مرحله قبل از فروپاشی، دلقک شدن است»؛ به گزارش سینماخانه؛ شادی ویسه، فارغالتحصیل کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، در نخستین اجرای عمومی خود با نمایش «هپ» به سراغ مفهومی رفته که در دل بحران، سرکوب و زیست امروز جامعه ایرانی شکل میگیرد: دلقک شدن بهعنوان راهی برای بقا. نمایشی که ریشه در […]
«آخرین مرحله قبل از فروپاشی، دلقک شدن است»؛
به گزارش سینماخانه؛ شادی ویسه، فارغالتحصیل کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، در نخستین اجرای عمومی خود با نمایش «هپ» به سراغ مفهومی رفته که در دل بحران، سرکوب و زیست امروز جامعه ایرانی شکل میگیرد: دلقک شدن بهعنوان راهی برای بقا. نمایشی که ریشه در پایاننامه او دارد و تلاش میکند تصویر کلیشهای دلقک را به چالش بکشد و آن را از موجودی مضحک به قهرمانی مقاوم بازتعریف کند
خودتان را معرفی کنید ایده اولیه نمایش «هُپ» از کجا شکل گرفت و چه دغدغهای پشت آن بود؟
شادی ویسه هستم، فارغالتحصیل رشته کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران. ایده نمایش «هپ» در واقع از پایاننامهام شکل گرفت و ریشه آن به جملهای برمیگردد که برای من بسیار عجیب و تأملبرانگیز بود:
«آخرین مرحله قبل از فروپاشی، دلقک شدن است.»
اگر به تاریخ معاصر خودمان نگاه کنیم، بهویژه در سالهای اخیر، میبینیم که در حساسترین و سختترین دورهها، شوخطبعترین واکنشها شکل گرفته است. فضای مجازی، پر از طنز و شوخی است. به نظر من این یک واکنش دفاعی است؛ تلاشی برای زنده ماندن. انگار انسانها برای دوام آوردن، به سمت دلقک شدن و رهایی حرکت میکنند.
مردم در فضای کارناوال میتوانند خودِ واقعیشان باشند، بدون آنکه مورد قضاوت قرار بگیرند. همین نگاه باعث شد شخصیت دلقک برای من بسیار جذاب شود.
من شروع کردم به مطالعه درباره دلقک، تماشای نمایشهای دلقکی در سراسر دنیا و جستوجو در ویدئوهای مختلف. نکتهای که برایم بسیار جالب بود، نگاه جامعه ایران به دلقک است. در فرهنگ ما، دلقک اغلب موجودی فرومایه، بیهویت و مسخره تلقی میشود؛ کسی که انگار هیچ شأنی ندارد. در حالی که اگر به تاریخ نمایش نگاه کنیم، دلقک یکی از مهمترین شخصیتهاست. در بسیاری از نمایشنامههای بزرگ جهان، کاراکتر دلقک حضور دارد. برای مثال در «شاه لیر» شکسپیر، دلقک حتی از خود لیر هم شخصیت کلیدیتری است.
همین موضوع باعث شد احساس کنم باید نمایشی ساخته شود که دلقک را آنطور که واقعاً هست نشان دهد، نه آنطور که ما تصور میکنیم.
آیا در طول تمرینها تغییراتی در متن یا ساختار نمایش ایجاد شد؟
ما کار را کاملاً بهصورت کارگاهی آغاز کردیم. از مهرماه، با جمعی از بچههای دانشگاه تیمی تشکیل دادیم و تمرینها را ابتدا در پلاتوهای دانشگاه شروع کردیم و بعد، به دلیل محدودیت زمان، مجبور شدیم خارج از دانشگاه فضا بگیریم. بچهها اتود میزدند، ایدهها شکل میگرفت و من مدام متن مینوشتم و بازنویسی میکردم تا در نهایت به نمایشنامه «هپ» رسیدیم.
عنوان «هُپ» چه معنا یا کارکردی در جهان نمایش دارد؟
نام «هپ» از بازیای میآید که قبل از شروع تمرینها انجام میدادیم. در این بازی، با پرتاب توپها عدد و اسم مشاهیر گفته میشد و عددِ مضرب پنج «هپ» محسوب میشد. این بازی برای من بسیار الهامبخش بود، چون کلمه «هپ» در ذهنم مدام تکرار میشد و کمکم معنای اولیهاش را از دست میداد؛ تبدیل به واژهای تهی، بازیچه و بیمعنا میشد. درست مثل «Hope» در زبان انگلیسی که انگار در شرایط ما دیگر معنای واقعیاش را از دست داده است. به همین دلیل تصمیم گرفتیم نام نمایش «هپ» باشد؛ چون به شرایطی اشاره میکند که در آن همهچیز، بهویژه امید، در حال تهی شدن از معناست.
موضوع نمایش چیست ؟
نمایشنامه «هپ» درباره کارگردانی است که در فرایند ساخت اجرای خود، کمکم تبدیل به دلقک میشود. آنقدر با مشکلات مختلف روبهرو میشود که تنها راه مبارزه و زنده ماندن برایش، دلقک شدن است. دقیقاً همان کاری که بسیاری از ما در این شرایط انجام میدهیم: شوخی کردن با وضعیت موجود، فقط برای اینکه نابود نشویم.
اگر بخواهید «هُپ» را در یک جمله برای مخاطبی که آن را ندیده توصیف کنید، چه میگویید؟
اگر بخواهم در یک جمله مخاطبی را که هنوز نمایش را ندیده خطاب قرار دهم، میگویم: اگر دوست داری بدانی تئاتر کار کردن در ایران چه شکلی است، «هپ» را ببین.
مخاطب پس از تماشای این نمایش قرار است با چه پرسش یا احساسی سالن را ترک کند؟
تلاش ما این بوده که مخاطب بعد از دیدن نمایش، دوباره به مفهوم دلقک فکر کند؛ شاید دلقک آن موجود پست و بیارزشی نباشد که تصور میکردیم، شاید دلقک یک قهرمان است. شاید اینکه همه ما شبیه دلقک میشویم، نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه شجاعت و میل به بقاست.
مهمترین چالش شما در کارگردانی این نمایش چه بود؟
بزرگترین چالش من، خودِ متن بود. این اولین تجربه من در نوشتن متن کارگاهی بود و هیچ پیشزمینه مشخصی نداشتم که متن به کدام سمت خواهد رفت. خوشبختانه استاد راهنمای من، خانم دکتر شیوا مسعودی، که رساله دکتریشان درباره دلقک است، کمک بسیار بزرگی برایم بودند.
روند شکلگیری نمایش از تمرین تا اجرا چقدر زمان برد؟
نمایش «هپ» پایاننامه کارشناسی من بود و حدود چهار ماه طول کشید تا متن و اجرا به شکل کارگاهی شکل بگیرد. بعد از دفاع، بازیگران تغییر کردند و مسیر اجرا طولانیتر شد، اما در مجموع حدود یک سال زمان برد تا «هپ» به اجرای عمومی برسد.
در کارگردانی «هُپ» بیشتر به کدام عنصر تئاتری تکیه داشتید: بازیگری، میزانسن، فرم یا محتوا؟
در کارگردانی، همزمان به بازیگری، میزانسن، فرم و محتوا اهمیت میدهم، اما به دلیل آموزش آکادمیک، میزانسن و وزن صحنه برایم بسیار مهم است.
انتخاب بازیگران بر چه اساسی انجام شد؟
انتخاب بازیگران نیز بر اساس خودِ آنها و انرژی و ارتباط کاریمان انجام شد، چرا که در نمایش، همه بازیگران نقش خودشان را بازی میکنند و حتی نامشان همان نام واقعیشان است.
تعامل شما با بازیگران در فرآیند تمرین چگونه بود؟
تعامل ما کاملاً دوستانه است و من خودم را در جایگاه دستوری نمیبینم. داشتن یک تیم همدل برایم بسیار مهم بود. تئاتر سود مالی ندارد، پس حداقل باید در مسیرش لذت برد.
اجرای نمایش در خانه هنرمندان چه تأثیری بر شکل اجرا یا مخاطبان داشته است؟
خانه هنرمندان برای من جای بسیار مهمی است و خوشحالم که اولین اجرای عمومیام در این فضا اتفاق افتاد. حتی اتفاقاتی مثل قطع برق در یکی از اجراها، به شکلی در دل اجرا حل شد که مخاطب تصور کرد بخشی از نمایش است؛ و این برای ما تجربه جالبی بود، انگار اثر خودش را تعریف میکرد.
بازخورد مخاطبان تا این لحظه چگونه بوده است؟
بازخورد مخاطبان تا این لحظه بسیار دلگرمکننده بوده است. خواندن نظرات در تیوال، خستگی را از تن ما درمیآورد و انگیزه میدهد.
هُپ» چه جایگاهی در مسیر کاری شما دارد؟
برای من مهمترین مسئله دیده شدن و نقد شدن کار است، چون بدون نقد، رشد ممکن نیست. امیدوارم «هپ» آغاز مسیری باشد برای کاملتر و پختهتر شدن من به عنوان یک هنرمند.
سینماخانه / سهیلا انصاری
نظرات