به گزارش سینماخانه و به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی سیما، سهیلا زیرک کارگردان این اثر درباره موضوع این فیلم مستند گفت: سوژه مستند «کوچه‌وَر» روایت یک کوچه در روستای گولکِ دیلمان است؛ کوچه‌ای که ۶ نفر از جوانانش در دوران دفاع مقدس به شهادت رسیده‌اند. اما آنچه این روایت را متمایز می‌کند، فقط تعداد شهدا نیست، بلکه نسبت عمیق رفاقت و هم‌محلی‌بودن میان آن‌هاست. این شهدا صرفاً هم‌روستایی نبودند؛ هم‌بازیِ کودکی، هم‌کلاس مدرسه و هم‌قدمِ نوجوانی یکدیگر بودند. ردّ پای رفاقتشان از بازی‌های کوچه تا جبهه‌های جنگ امتداد پیدا کرده است؛ گویی همان کوچه‌ای که در آن قد کشیدند، آن‌ها را دست در دست هم راهی میدان دفاع کرد.وی ادامه داد: در «کوچه‌وَر» تلاش شده کوچه نه فقط به عنوان محل تولد شهدا، بلکه بستر شکل‌گیری پیوندی معرفی شود که از دوستی‌های ساده روستایی آغاز شد و به برادریِ خونین در جبهه رسید؛ روایتی از رفاقتی که مرز زمین را پشت سر گذاشت و آسمانی شد.

او درباره انگیزه خود از ساخت این مستند و توجه به این مادر شهید گفت: دلیل رفتن به سراغ این سوژه، مواجهه با یک «مادر» به‌تنهایی نبود، بلکه مواجهه با یک «جغرافیای مادری» بود. درست است که تاکنون مستندهای متعددی درباره مادران شهدا ساخته شده، اما در «کوچه‌وَر» با مادری روبه‌رو بودیم که روایتش در خلأ شکل نگرفته بود؛ او در دلِ کوچه‌ای نفس می‌کشید که چندین فرزندش را راهی جبهه کرده بود و هم‌زمان شاهد پرکشیدن فرزندان همسایه‌ها و رفقای پسرش نیز بود.

زیرک تاکید کرد: آنچه توجه مرا جلب کرد، پیوند عمیق میان مادری و رفاقت بود. اینجا فقط یک مادر، سوگِ یک فرزند را روایت نمی‌کند؛ بلکه حافظ خاطرات جمعیِ یک نسل است. مادری که از بازی‌های کودکانه چند پسر در یک کوچه می‌گوید و بعد، همان‌ها را در قاب عکس‌های آسمانی کنار هم می‌بیند. در واقع، به دنبال روایت صرفِ یک مادر شهید نبودم؛ بلکه می‌خواستم لایه‌های پنهان‌تری را واکاوی کنم: اینکه چگونه یک کوچه، بستر شکل‌گیری برادری و رفاقتی می‌شود که در نهایت به هم‌سرنوشتی در جبهه ختم می‌شود. برای من، مادر در این مستند، راویِ یک فقدان فردی نیست؛ راویِ حافظه جمعیِ کوچه‌ای است که فرزندانش را دست در دست هم راهی آسمان کرده است.

این فیلمساز مستند درباره ژانر این فیلم گفت: مستند «کوچه‌وَر» را می‌توان در نسبت با «مستند پرتره» و «مستند اجتماعی ـ تاریخی» تعریف کرد؛ اما در عین حال تلاش کرده‌ایم از قالب‌های صرفاً بیوگرافیک فاصله بگیریم. در این اثر، اگرچه با یک مادر شهید و چند شهید مشخص روبه‌رو هستیم، اما شخصیت اصلی، «کوچه» است؛ بنابراین مستند، وجوهی از مستند پرتره جمعی را نیز به خود می‌گیرد. ما نه فقط به زندگی فردی شهدا، بلکه به زیست مشترک، رفاقت‌ها، خاطرات محلی و حافظه جمعی یک بافت روستایی پرداخته‌ایم.

وی تاکید کرد: از سوی دیگر، به دلیل پیوند روایت با بستر دفاع مقدس و بازخوانی یک مقطع تاریخی از دل یک جغرافیای کوچک، اثر در لایه‌ای دیگر به مستند تاریخی نیز نزدیک می‌شود. در مجموع، «کوچه‌وَر» مستندی است با رویکردی انسان‌محور و هویت‌محور که تلاش می‌کند از خلال یک روایت محلی، به مفاهیم گسترده‌تری چون رفاقت، ایثار و حافظه جمعی بپردازد.

کارگردان مستند «کوچه‌وَر» درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند گفت: فرآیند تحقیق و پژوهش مستند «کوچه‌وَر» بیش از هر چیز مبتنی بر پژوهش میدانی بود. از همان ابتدا می‌دانستیم که با سوژه‌ای صرفاً آرشیوی روبه‌رو نیستیم، بلکه با حافظه زنده یک کوچه و خانواده‌هایی مواجهیم که هنوز با خاطرات شهدا زندگی می‌کنند؛ بنابراین، مهم‌ترین گام، حضور مستمر در فضا و جلب اعتماد اهالی بود. تحقیقات اولیه با سفر به روستای گولک و بازدید میدانی از کوچه آغاز شد. تلاش کردیم پیش از هرگونه تصویربرداری، زمان قابل توجهی را صرف گفت‌وگوهای غیررسمی با مادران، خانواده شهدا و اهالی کنیم تا روایت‌ها به شکل طبیعی و بدون گارد رسانه‌ای شکل بگیرد. این مرحله، نقش تعیین‌کننده‌ای در دستیابی به جزئیات کمتر شنیده‌شده، به‌ویژه درباره رفاقت‌ها و زیست مشترک شهدا داشت.

وی اضافه کرد: در کنار پژوهش میدانی، از منابع مکتوب و آرشیوی نیز استفاده شد؛ از جمله بنیاد شهید، عکس‌ها و فیلم‌های خانوادگی، دست‌نوشته‌ها، وصیت‌نامه‌ها و اسناد محلی. همچنین برای دقت تاریخی، تطبیق روایت‌ها با اسناد رسمی دفاع مقدس انجام گرفت. در مجموع، فرآیند تحقیق تا رسیدن به مرحله اطمینان روایی و شکل‌گیری خط مستند، چندین ماه به طول انجامید؛ چرا که برای ما، ثبت صادقانه حافظه عاطفی کوچه، مقدم بر سرعت تولید بود و این مهم، بدون صبوری و اعتمادسازی امکان‌پذیر نمی‌شد.

زیرک درباره فرم روایی این فیلم توضیح داد: در طراحی فرم روایی «کوچه‌وَر» تلاش کردیم از روایت خطی و صرفاً بیوگرافیک فاصله بگیریم و به سمت روایتی اتمسفریک و مکان‌محور حرکت کنیم. به این معنا که به‌جای آنکه داستان فقط بر محور زمان و ترتیب تاریخی زندگی شهدا پیش برود، «کوچه» به‌عنوان محور روایت انتخاب شد.

وی ادامه داد: فرم مستند بر پایه رفت‌وآمد میان حال و گذشته شکل گرفته است؛ تصاویر امروزِ کوچه، مادران و خانه‌ها در کنار خاطرات، روایت‌ها و آرشیوها قرار می‌گیرد تا نوعی هم‌نشینی زمانی ایجاد شود. در واقع، مخاطب هم‌زمان با زیست اکنونِ کوچه مواجه می‌شود و ردّ خاطرات شهدا را در همان فضا جست‌وجو می‌کند. در این میان، مادر به‌عنوان یکی از راویان اصلی، نقش پیونددهنده لایه‌های عاطفی روایت را بر عهده دارد؛ اما روایت صرفاً متکی به گفتار نیست. فضا، صدا، سکوت، جزئیات کوچه، درها، دیوارها و حتی جای خالی آدم‌ها نیز در پیشبرد روایت نقش دارند. به‌طور کلی، فرم روایی «کوچه‌وَر» مبتنی بر روایت حسی و حافظه‌محور است؛ تلاشی برای آنکه مخاطب نه فقط شنونده یک روایت، بلکه قدم‌زن در یک کوچه خاطره‌مند باشد.

او درباره روند تولید این مستند گفت: پس از انتخاب سوژه، نخستین گام ما تثبیت مسیر پژوهش و تکمیل شناخت میدانی بود. تلاش کردیم پیش از ورود به فاز تولید، جهان زیستی کوچه و خانواده‌ها را عمیق‌تر لمس کنیم تا روایت، متکی به دریافت‌های سطحی نباشد. در همین مرحله، گفت‌وگوهای اولیه، شناسایی راویان، جمع‌آوری اسناد و بازدیدهای مکرر از لوکیشن انجام شد. در ادامه وارد مرحله پیش‌تولید شدیم؛ طراحی ساختار روایی، نگارش طرح و دکوپاژ اولیه، تعیین لحن بصری و شیوه مواجهه دوربین با فضا از مهم‌ترین بخش‌های این مرحله بود. برای ما مهم بود که دوربین، ناظر بیرونی نباشد، بلکه حس هم‌قدمی با کوچه و آدم‌هایش را منتقل کند.

کارگردان مستند «کوچه ور» خاطرنشان کرد: مرحله تولید با تصویربرداری در خودِ کوچه و خانه‌های شهدا آغاز شد. تلاش کردیم زمان فیلمبرداری محدود و فشرده نباشد تا امکان ثبت لحظات طبیعی‌تر، گفت‌وگوهای بی‌واسطه و جزئیات زیستی فضا فراهم شود. ثبت بافت صوتی کوچه، سکوت‌ها و فضاهای خالی نیز بخشی از رویکرد تولید بود. پس از آن، فرآیند تدوین آغاز شد؛ جایی که روایت نهایی شکل گرفت. در تدوین، سعی کردیم میان حال و گذشته، تصویر و خاطره، گفتار و سکوت تعادل ایجاد کنیم تا فرم حافظه‌محور اثر تقویت شود. در نهایت، با طراحی صدا و انتخاب موسیقی متناسب با اقلیم و حال‌وهوای روستا، مسیر تولید به مرحله نهایی رسید.

عوامل تولید مستند «کوچه‌وَر» عبارتند از:

تهیه‌کننده: سید محمد جواد جعفری، نویسنده و کارگردان: سهیلا زیرک، دستیار کارگردان: مهدی نجفی نیا، منشی صحنه: فاطمه طاهری، مدیر تصویربرداری: حمیدرضا سادات فاطمی، دستیار تصویربرداری: محسن سپهری، تصویر هوایی: ناصر تقی‌زاده، صدابرداری و موسیقی متن: حسین زحمتکش، تدوین: محمدحسین یوسف‌زاده، خواننده: عباس پسندیده، شاعر: حمیدرضا اقبال‌دوست، کمانچه و سه تار: سعید سعیدی، تنظیم، میکس و مسترینگ: آرش خوشحال، عکاس: مبین ضیا و با تشکر ویژه از معاونت فرهنگی سپاه قدس گیلان: جناب سرهنگ محمد پوراسماعیلی ناحیه مقاومت بسیج شهرستان سیاهکل، جناب آقای روشندل و مردم شریف دیلمان.

براساس این گزارش، فیلم مستند «کوچه‌وَر» امشب پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۱۹:۳۰ شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن بامداد فردا ساعت ۰۰:۳۰ و ۹:۳۰ صبح است.