سی‌وهفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر از زبان دبیر این رویداد فرهنگی با سختی‌های زیاد به دلیل کاهش بودجه، افزایش قیمت ارز و تحریم‌ها برگزار شد و باعث شد برگزارکنندگان تا آستانه لغو آن پیش بروند.

جشنواره جهانی فیلم فجر در سال ۱۳۹۸ با حضور ۲۵۰ مهمان خارجی و بیشمار علاقمندان داخلی، نمایش ۱۶۳ فیلم ایرانی و خارجی، برپایی بیست و دومین بازار فیلم و نخستین نمایشگاه تجهیزات و فناوری های سینمایی، برگزاری چهارمین دوره دارالفنون (اردوی استعدادیابی و پرورش استعدادهای فیلمسازی) و برگزاری نشست های علمی و مرتبط، طی ۹ روز در پردیس چارسو و به دبیری رضا میرکریمی، کارگردان و تهیه کننده نام آشنای ایرانی، برگزار شد.
افزایش قیمت ارز و تورم ناشی از آن در دیگر بخش ها، همچنین اعمال تحریم هایی که حتی ارسال مرسوله ها به ایران را نشانه گرفته، سال سختی را پیش روی دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر گذاشت، ضمن اینکه بودجه این رویداد نیز کاهش یافته بود.
میرکریمی مورد اینکه آیا برای پنجمین بار دبیر خواهد بود گفت: امسال سال خیلی سختی برای من بود، همه جا تصمیم گرفتم حرف نزنم و حتی در اختتامیه هم چیزی نگفتم و شکایتی نکردم. قرار نبود من هم بودجه تامین کنم و هم اجرا. وقتی این حجم از کار روی دوش یک فرد می افتد ممکن است تصمیم بگیرد ادامه ندهد و اگر ادامه دادم به این دلیل بود که احساس کردم امروز کشور ما به برگزاری این جشنواره به شدت احتیاج دارد.

***می خواستیم جشنواره را برگزار نکنیم
«اواخر بهمن متوجه شدیم وزارت ارشاد نمی تواند بیش از مبلغ مشخصی حمایت کند و به دلیل تنگناهای بودجه ای دست ما بسته است. اواخر بهمن برای تغییر دیر است زیرا ما مهمانان را دعوت و فیلم ها را انتخاب کرده بودیم. قطار این جشنواره ۹ ماه قبل راه می افتد و کشیدن ترمز آن آسان نیست، وضع طوری بود که حتی تصمیم گرفتیم ایمیلی به مهمانان بفرستیم و عذرخواهی کنیم که امسال جشنواره برگزار نمی شود. اما کار تلخی بود و در نهایت به سختی توانستیم امسال جشنواره را برگزار کنیم».
وی تاکید کرد: سختی هایی از داخل و خارج تحمیل می شود، البته به تحریم ها مربوط است ولی بیشتر از هر چیزی مشکل ما این است که دولتمردان فهم و باور درستی از حوزه فرهنگ ندارند. اگر این فهم و باور وجود داشته باشد، مشکلات اقتصادی و تحریم ها تاثیری بر کیفیت برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری نمی گذارد و چه بسا این فشارها باعث شود به عنوان فرصت به رویدادها نگاه کنیم. ولی همه اینها بستگی دارد عقبه شما به این موضوع اعتقاد داشته باشد، منظورم رئیس سازمان سینمایی نیست؛ زیرا او هم دلش با جشنواره است ولی همه امکانات در اختیار او نیست. اینجور رویدادها که در سطح ملی و بین المللی برگزار می شود و مهم ترین رویداد فرهنگی و هنری کشور به لحاظ مهمانان است، نیاز به عزم ملی دارد و بقیه ارکان نظام باید از آن حمایت کنند نه اینکه در ایام برگزاری تماس بگیرند و بگویند چرا به ما کارت ندادید؟ یعنی تو را دست تنها بگذارند و فقط بگویند چرا ما را بالای مجلس ننشاندی…

***حاضر به برگزاری جشنواره به هر شکلی نیستم
«حضور فعال و بااعتقاد از طرف همه کسانی لازم داریم که دل شان برای فرهنگ کشور می تپد؛ به همین علت اگر شرایط مهیا باشد، حتما ادامه می دهم. شرایط باید طوری باشد که کار در استاندارد خوبی برگزار شود، اما اگر شرایط مهیا نباشد…. به هر شکلی و با هر شرایطی حاضر نیستم فقط یک کار نمایشی انجام دهم».
با وجود گذشت ۵ سال از برگزاری مستقل جشنواره جهانی فیلم فجر و دبیری چهارساله میرکریمی بر این جشنواره، زمزمه هایی در مورد ارجحیت ادغام این دو جشنواره شنیده می شود؛ هر چند گفت وگو با سینماگران و منتقدان داخلی و خارجی نشان می دهد جشنواره تا حد زیادی جا افتاده است ولی هنوز ملاحظاتی وجود دارد، مانند اینکه اسم این جشنواره متفاوت از فجر باشد یا زمان آن به دلیل نزدیکی به جشنواره فیلم کن تغییر کند.

***نام و زمان برگزاری، مسائل دیرین جشنواره جهانی فیلم فجر
میرکریمی در این مورد گفت: روزی که حکم دبیری را بعد از چند ماه مذاکره از حجت الله ایوبی (رئیس پیشین سازمان سینمایی) گرفتم، نام جشنواره در حکم جشنواره جهانی فیلم ایران بود، البته گفتند می خواستند نام آن را تهران بگذارند ولی فکر کردند به دلیل جشنواره ای که قبل از انقلاب اسلامی به این نام برگزار می شده برای عده ای موجب نگرانی شود؛ ولی از نظر من تهران در دوره های مختلف قاجار، پهلوی و اکنون تهران است و مشکلی نداشت. در هر صورت مخالفت هایی شد و من برای اینکه اصل رویداد محقق شود، زیاد مجادله نکردم و تنها از رئیس سازمان سینمایی خواستم جشنواره مستقل برگزار شود.
کارگردان سریال «بچه های مدرسه شهید همت» در این مورد که جشنواره هنوز هم به بودجه دولتی وابسته است افزود: استقلال فقط به بودجه مربوط نمی شود، حتی جشنواره هایی مانند کن و برلین هم به نوعی بودجه خود را از دولت می گیرند. استقلال به شیوه برگزاری، تصمیمات معنوی و فرهنگی در جشنواره، حضور مهمانان، فیلم ها و شکل برگزاری مربوط است و این امور به گروهی واگذار شد که اکثرا کارشناس این رشته بودند یا در حوزه بین الملل کار کرده و من در رأس آنها بودم.
دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر در مورد زمان این جشنواره نیز توضیح داد: زمان برگزاری قبل از من تصمیم گیری و یک دوره هم برگزار شده بود؛ ولی بعد که بررسی کردم، فهمیدم زمان بهتری نداریم؛ اگر بعد از این زمان برگزار کنیم همه جشنواره های مهم شروع می شوند و سرمایه های ما هم که فیلم های ایرانی هستند و باید در این جشنواره برای آنها بازاریابی کنیم به جشنواره ها راه یافته و پخش شده اند. اگر همزمان با جشنواره ملی باشد مانند قبل دیده نمی شود و در سایه آن جشنواره قرار می گیرد. فاصله بین این دو، ایام نوروز است که زمان مناسبی برای جشنواره به نظر می رسد و به لحاظ تقویم میلادی خوب است؛ ولی به دلیل تعطیلات سال نو جشنواره مصرف داخلی نخواهد داشت.
کارگردان فیلم «یه حبه قند» در مورد تغییر زمان به دلیل همزمانی با ماه مبارک رمضان طی سال جاری و آتی توضیح داد: ما باید در دوره ای که به ماه مبارک برمی خوریم، راهی بیابیم. اگر سال بعد چند روز زودتر برگزار کنیم و سال بعدتر بعد از ماه مبارک، دو سال بعد به زمان اصلی یعنی اواخر آوریل (اوایل اردیبهشت) برمی گردیم.
موضوع مهم دیگر در جشنواره انتخاب فیلم هاست، با اینکه امسال چند فیلم شاخص برای اولین بار در جشنواره به نمایش درآمد یا اولین نمایش آسیایی خود را تجربه کرد، عده ای از منتقدان به خصوص در بخش هایی مانند جلوه گاه شرق معتقد بودند، فیلم ها از جهت کیفی خوب نبوده اند. از این گذشته انتخاب ۱۶۳ فیلم از میان دو هزار فیلم رسیده به جشنواره و قرار دادن نزدیک به ۵۰ فیلم در سه بخش رقابتی اصلی کار دشواری است.
میرکریمی با رد کیفیت پایین فیلم ها گفت: داوران جشنواره امسال معتقد بودند ۷ فیلم در سطح بالایی داشتیم و غیر از داوران بخش سینمای سعادت که بخش اصلی است، حلقه منتقدان جشنواره هم همین باور را داشتند. اما در مورد اینکه فیلم های خیلی خوبی مثلا در آسیا داریم و چرا در جلوه گاه شرق نبوده اند، اولا فیلم باید ثبت نام و با تم اصلی جشنواره همخوانی داشته باشد.
«این جشنواره هیات انتخاب ندارد، هیات مشاور دارد. مشاوران همه فیلم ها را می بینند و به فیلم ها امتیاز می دهند، من از بین آنها که امتیاز بالایی آورده اند سه برابر ظرفیت فیلم ها را می بینم و برای بخش ها فیلم انتخاب می کنم».

***آمار کلی از تعاملات بازار فیلم منتشر می کنیم
بازارهای فیلم بخش مهمی از جشنواره های معتبر جهانی هستند، با اینکه میرکریمی پیش از جشنواره بازار فیلم خوبی را از جهت تعداد خریداران پیش بینی کرده بود، به نظر می رسید تعداد غرفه ها نسبت به دو سال قبل و خارجی ها کمتر باشد.
کارگردان فیلم «کودک و سرباز» در این مورد گفت: اتفاقا تعداد خارجی های بازار و غرفه ها کم نبود. اما غرفه ها را به فروشنده ها می دهیم که حضور فروشنده ها امسال به دلیل وضعیت اقتصادی کشور برای ما چندان جذاب نبود؛ زیرا ربط مستقیمی به سینما ندارند و کالاهای خود را برای تلویزیون یا سیستم های خارج از سینما می فروشند.
«ما بیشتر می خواستیم خریدار بیاید و خریدارها هم غرفه نمی خواهند. فروش بازار ما نسبت به سال قبل افزایش یافته است، برای اولین بار در حال آمارگیری هستیم و از خریدارها خواسته ایم بگویند چه تعداد فیلم خریده اند. به طور کلی می توانم بگویم به رغم همه پیش بینی ها به دلیل تحریم ها، فروش فیلم کم نبوده است و برای من جالب است که بعضی فیلم ها که پخش کننده خارجی نداشتند و خود جوان سازنده در بازار بازاریابی کرد، توانسته اند فیلم خود را بفروشند یا به جشنواره ای عرضه کنند».

***۴۰ درصد بودجه جشنواره از سازمان سینمایی تامین شد
یک سوال در اذهان مردم عادی در مورد جشنواره این است که آیا برگزاری این رویداد و صرف هزینه های چند میلیاردی برای آن و دعوت کردن مهمانان در شرایط فعلی مفید و مجاز است یا خیر و آیا مهمانان برای حضور در جشنواره فیلم فجر خود هزینه کرده اند یا ما هزینه های آنها را داده ایم.
کارگردان فیلم «خیلی دور، خیلی نزدیک» در این مورد گفت: امسال ۴۰ درصد بودجه جشنواره از منابع سازمان سینمایی تامین شد؛ یعنی ۵ میلیارد در حالیکه انتظار می رود جمع هزینه ها به ۱۱ میلیارد برسد و حدود یک و نیم میلیارد بیشتر از سال قبل بود و به رغم همه جهش قیمت ها فقط ۱۵ درصد افزایش داشتیم.
«بقیه هزینه ها از محل حامیان مالی تامین شد. اما این سوال که چه ضرورتی دارد جشنواره برگزار کنیم، سوالی زیربنایی است و در همه شرایط باید این سوال را بپرسیم، چرا در دنیا هزار جشنواره سینمایی برگزار می شود، آنهم در کشورهایی که یک ریال هم برای آنها مهم است، چرا عقل جمعی به این نتیجه رسیده که برگزاری جشنواره ها مهم است؟»
وی افزود: به نظر من کم کاری دولتمردان چه چپ و چه راست ما در فهماندن اینکه حوزه فرهنگ حوزه راهبردی است و نه حوزه تزئینی و ویترینی و اینکه به این مساله باور نداشته‌اند باعث شده این ادبیات بین عامه مردم رواج یابد. مردم فکر می کنند دولت باید هر چه پول دارد به سبد معیشت آنها بریزد و برای سبد فرهنگی خانواده نه فکر شده و نه یارانه ای پرداخت می شود. یارانه های کشور و بودجه هایی از منابع عمومی کشور به شکل ناعادلانه صرف سوخت و معیشت می شود و روزبه روز می بینیم مردم به این کمک ها محتاج تر می شوند. اما اگر باور داشته باشیم حوزه فرهنگ می تواند مشکلات راهبردی ما را در حوزه های دیگر رفع کند و سرمایه گذاری در حوزه فرهنگ به سرمایه تبدیل می شود، معیارهای ما عوض می شود و می پرسیم چرا جشنواره سینمایی کم داریم؟ چرا تقویم سالانه کشور ما به این پهناوری خالی از جشنواره هایی است که به مردم هویت بخشد، امید و دانش عمومی را افزایش دهد و اگر همین سه کار را بکند، جامعه به آدم های امیدواری تبدیل می شوند که به کمک دولت در سبد معیشت نیاز نداشته باشند.
کارگردان فیلم «قصر شیرین» افزود: اگر بدانیم و ببینیم کشورهایی که به نظر وزن فرهنگی و جایگاه سینمایی به اندازه ما نیستند روی برگزاری جشنواره های هنری سرمایه گذاری می کنند، باید بپرسیم آورده اش برای آنها چیست و چقدر ارزش دارد و کجا می تواند منافع خود را به شکل عمومی نشان دهد. در این صورت تنگ نظرانه است اگر بخواهیم همین چند جشنواره را تعطیل و خرج یارانه های عمومی کنیم.

***نیمی از مهمانان تمام یا بخشی از هزینه بلیت هواپیمای خود را داده اند
وی گفت: سال اولی که جشنواره را تحویل گرفتم همه هزینه مهمانان پرداخت می شد، ضمن اینکه در هتل ۵ ستاره اقامت داشتند. از همان سال آنها را عادت دادیم به هتلی در مرکز شهر بیایند، هزینه های پذیرایی را کاهش دادیم و بخشی از بهای بلیت را خود مهمانان پرداختند. امروز نیمی از مهمانان تمام یا بخشی از پول بلیت هواپیما را خود پرداخته اند و حتی دانشجویان دارالفنون بخشی از پول بلیت هواپیما را دادند و در هتلی ارزان در اتاق های شش نفره اقامت کردند.

***۸۰۰ کارت خبرنگاری دادیم اما تنها به اندازه ۲۰۰ نفر بازده داشتند
با توجه به اینکه جشنواره جهانی فیلم فجر رویدادی بین المللی با حضور مهمانان مختلف خارجی است، نبود خبرنگاران خارجی برای روایت این رویداد و انعکاس آن در رسانه های دیگر کشورها سوال برانگیز است، میرکریمی در این مورد گفت: این سوال را باید از کیوان کثیریان (مدیر رسانه و ارتباطات جشنواره) بپرسید، ولی تا جایی که من می دانم همه را دعوت کردیم از خبرنگاران خارجی از راشا تودی، المیادین و الجزیره و یک شبکه ترکیه ای حضور داشتند.
دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر در مورد شلوغ بودن بعضی سانس های مختص خبرنگاران نیز گفت: بر اساس قانون تا ۵ دقیقه قبل از اکران در این سانس ها فقط خبرنگاران می توانند داخل سالن بروند و اگر خبرنگاری سر ساعت بیاد و صندلی نداشته باشد خودش مقصر است. البته تعداد خبرنگاران هم زیاد است، حدود ۸۰۰ کارت خبرنگاری داده ایم، ضمن اینکه از نظر من بازدهی به اندازه ۲۰۰ نفر نیست. مدیر مسئولان و کسانیکه خبرنگاران را معرفی می کنند، در این زمینه مسئولانه برخورد نمی کنند وقتی خروجی را چک می کنم می بینم ۱۰۰ خبرنگار هم می توانستند این کار را بکنند.
با اینکه مجموعه چارسو اکنون ۶ سالن و در مجموع بیش از یکهزار نفر ظرفیت دارد، کمبود جا و نمایش بیشتر فیلم ها یکی از معضلات جشنواره به نظر می رسد که میرکریمی در مورد آن گفت: وقتی اینجا را برای برگزاری جشنواره انتخاب کردم همه می پرسیدند چطور می خواهی سالن را پرکنی؟ زیرا اصلا این جشنواره و فیلم های خارجی مشتری ندارد. ولی الان برعکس شده و همه می گویند اینجا کوچک است. در این چند سال هر قدر گفتیم این شهر با بالای ۱۰ میلیون نفر جمعیت، فضایی مناسب برای رویدادهای فرهنگی می خواهد، کسی نشنید.
«هر فعالیت جدی فرهنگی نیاز به روند عادت سازی و ایجاد انگیزه و سلیقه سازی دارد، این امور تدریجی هستند ولی بعد از اینکه نهادینه شد ماندگار خواهد بود. ما ۴ سال کار کردیم تا توانستیم مخاطب را به دیدن فیلم خارجی روی پرده به عنوان فرصت مطالعاتی و برای لذت بردن عادت دهیم. ولی من چشم اندازی برای سال آینده ندارم حتی اگر همین امروز شهرداری بخواهد جایی را بسازد تا سال آینده به جایی نمی رسد و باید با همین بضاعت سال آینده را نیز اداره کنیم که کار سختی است.

***فقط باید زمان جشنواره را تغییر دهیم تا شانزدهمین جشنواره برتر جهان بشویم
«فیاپف» یا همان «فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های تهیه‌کنندگان فیلم» نهاد ناظر بر جشنواره های بین المللی است و از اولین سال برگزاری جشنواره به دبیری میرکریمی نماینده ای را برای بررسی سنجش کیفیت جشنواره به تهران می فرستاده که گزارشی نیز تهیه کرده بود.
دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر در مورد حضور نماینده فیاپف امسال گفت: نماینده امسال هم حضور داشت و طبق معمول هر سه سال خیلی از سطح جشنواره راضی بود.
«واقعیت این است که اگر ما فقط تاریخ برگزاری جشنواره را به دلیل جشنواره کن عوض کنیم و به پیشنهاد آنها به ماه مارس (اسفند) تغییر دهیم (که اصلا برای ما مناسب نیست یا تاریخی مانند اکتبر و دسامبر (مهر و آذر) که ازدحام جشنواره ای داریم و بازهم خوب نیست) در باشگاه برترین های ۱۵ جشنواره برتر جهان پذیرفته می شویم. با وجود این، در مجمع عمومی که امسال همزمان با کن در ماه مه (اردیبهشت) برگزار می شود، با توجه به اینکه محمدمهدی عسگرپور نیز قائم مقام فیاپف است و گزارش سه ساله در این مجمع خوانده خواهد شد و از جشنواره دفاع می شود و امیدواریم شانزدهمین جشنواره برتر جهان بشویم.

***جوان روس؛ فیلم تجربی و غافلگیرکننده
وی در مورد شاخص ترین فیلم جشنواره از میان فیلم های ایرانی و خارجی گفت: «الکساندر سوکوروف»، کارگردان شهیر روسی در سال ۹۵ به جشنواره آمد و بعد از آن همکاری خود را با ما قطع نکرد، هر سال فیلم هایی را پیشنهاد می دهد که معمولا در بنیاد سوکوروف تهیه شده اند، امسال فیلم «جوان روس» ساخته «الکساندر زولوتوخین» یک فیلم تجربی و غافلگیر کننده خوب از بنیاد سوکوروف بود که بهترین فیلم اول، جایزه کارگردانی و جایزه حلقه منتقدان داخلی را گرفت که کم اتفاق می افتد.
«فیلم سروش صحت (جهان با من برقص) که آخرین لحظه به دستم رسید و ناامید بودم از اینکه بتوانیم جدول را خوب بچینیم فیلم خوبی بود و خوشحالم که به نمایش درآمد و جایزه گرفت».
کارگردان فیلم «به همین سادگی» افزود: فیلم های دیگر ایرانی در جشنواره مانند فیلم «زغال» ساخته یک فیلمساز شهرستانی که فیلم گرم و خوبی است، فیلم «جای خالی دوست» که هیجان انگیز بود و کالبدشکافی از بحران اجتماعی که مسئولانه با آن برخورد کرده، فیلم «بی حسی موضعی» فضای تلخ و گزنده ای در ژانر طنز دارد و تا انتها یکدست است و فیلم «۲۳ نفر» را که در جشنواره ملی فجر دیدم و دوست داشتم که موضوعی اینچنینی مربوط به بخشی پرافتخار از تاریخ ما در معرض دید خارجی ها قرار گیرد و به جشنواره هایی راه یابد؛ خوشحالم نتایج مثبتی داشته است.
با وجود همه ملاحظات و برخی مخالفت ها، برگزاری رویدادی بین المللی در حوزه سینمای ایران با توجه به مشکلاتی که به دلیل برخی حساسیت های فرهنگی وجود دارد، اقدامی حیاتی در ثمردهی بیشتر درختی است که با زحمات چندین ساله سینماگران ایرانی مانند عباس کیارستمی فقید کاشته شده و بیش از هر فعالیت دیگری فرهنگ ما را می شناساند.

منبع: ایرنا