بودن یا نبودن
کاظم دانشی پس از تثبیت جایگاه خود به عنوان کارگردانی متمایل به سینمای پرالتهاب و واقع گرا، در فیلم جدید خود با نام «زنده شور» دوباره به سراغ اقلیم آشنای همیشگی اش رفته است. جهانی که در آن انسان ها بیش از آنکه قربانی افراد باشند، در چرخ دندههای فرساینده مناسبات اجتماعی دست و پا میزنند. «زنده شور» از همان عنوان خود تکلیفش را با مخاطب روشن میکند. فیلم به سراغ یکی از حاشیه ایترین و در عین حال واقعی ترین بخش های حیات اجتماعی میرود و روایتی تلخ از زندگی آدم هایی ارائه میدهد که گویی تنها در مجاورت با مرگ و پایان دیگران، امکان بقای خود را پیدا میکنند.
یکی از برجسته ترین ویژگی های فیلم، جهان سازی و اتمسفر حسی آن است. دانشی محیط های بسته، بافت های فرسوده و سردی فضا را به یک نیروی دراماتیک تبدیل کرده که به صورت مستقیم بازتاب دهنده روان خسته شخصیت ها است. در این فیلم میزانسن ها به شکلی چیده شده اند که انزوای کاراکترها و بن بستهای اخلاقی پیش روی آن ها را بدون نیاز به دیالوگ های اضافه به تصویر بکشند. واقع گرایی اثر نیز از جنس تزئینی و شعاری نیست؛ آدم ها در یک وضعیت خاکستری قرار دارند و رفتارهای آن ها نه از سر بدذاتی، بلکه واکنشی اجباری به شرایط سخت زندگی است. هدایت درست بازیگران و بازی های مهار شده آن ها نیز به باورپذیری این اتمسفر کمک شایانی کرده است.
با این حال، فیلم در میانه راه با چالش حفظ ریتم روبرو است. تمرکز بیش از حد روی انباشت فشار روانی و فضای تیره، در بخش هایی قصه را دچار کندی میکند و خطر این را به همراه دارد که اتمسفر بر روند درام غلبه کند. با این وجود، «زنده شور» با استفاده از استعاره مرکزی خود یعنی تطهیر و زوال، به خوبی نابرابری در توزیع کرامت انسانی را به چالش میکشد. فیلم نشان میدهد که چگونه ساختارهای اجتماعی برخی آدمها را محکوم به نامرئی بودن و زیستن در سایه میکنند. در نهایت، اثر جدید دانشی فراتر از یک ملودرام ساده اجتماعی، به تصویری تامل برانگیز از فرسایش اخلاق در شرایط اضطراری تبدیل میشود که تا مدت ها ذهن مخاطب را درگیر باقی میگذارد.
سینماخانه / حمید عبدالحسینی
