به گزارش سینماخانه؛ «تلخاب» بیش از آن که روایت یک ملکه درباری باشد، سفر کابوس‌وار زنی است در مواجهه با قدرت، نازایی، و رؤیایی که جهان بی‌رحم تاب تحملش را ندارد. نمایشی که با تکیه بر فرم، حرکت و نشانه‌گذاری‌های اسطوره‌ای و ادبی، تماشاگر را به لایه‌های پنهان روان زنانه می‌برد.

طراحی لباس یکی از برجسته‌ترین نقاط قوت نمایش است؛ لباس‌ها نه صرفاً پوششی برای بازیگران، بلکه عنصری زنده و در حال تغییرند. هم‌زمان با تغییر ماسک‌ها و صورتک‌هادر گروه فرم و حرکت هویت‌ها جابه‌جا می‌شوند و این دگردیسی، به‌خوبی نوسان میان قدرت، توهم، زن‌بودن و فروپاشی را عینیت می‌بخشد. ماسک‌ها کارکردی فراتر از زیبایی بصری دارند و به نشانه‌هایی از پنهان‌کاری، سرکوب و چندپارگی روان بدل می‌شوند.

بازی‌ها عموماً قدرتمند و کنترل‌شده‌اند. بازیگران با بدنی آگاه و صدایی هدایت‌شده، در خدمت کلیت اثر قرار گرفته‌اند. گروه فرم و حرکت، یکی از منسجم‌ترین بخش‌های اجراست؛ حرکات طراحی‌شده، زیبا، هماهنگ و در بسیاری لحظات روایت‌سازند. بدن‌ها روایت می‌کنند، پیش از آن‌که کلام به میدان بیاید.

دکور صحنه رویکردی مینیمال و ساده دارد که با جهان ذهنی و کابوس‌گون نمایش هم‌خوان است، هرچند در برخی لحظات، تکرار میزانسن‌ها از ضرباهنگ بصری می‌کاهد. با این حال، این سادگی به تمرکز تماشاگر بر بازی، حرکت و موسیقی کمک کرده است.

این نمایش با «بهره‌گیری از موسیقی و فرم‌های جمعی» اجرا شد تا مناسکی هنری برای مواجهه با مفاهیم داستان (قدرت، شرم، فریب، ناخودآگاه) فراهم کند
موسیقی‌های به‌کاررفته، یکی از جذاب‌ترین عناصر شنیداری نمایش‌اند؛ موسیقی نه تزئینی، بلکه حامل حس، تاریخ و رنج جمعی است و به‌خوبی با فضای آیینی و تراژیک اثر پیوند می‌خورد.

اشارات هوشمندانه به شخصیت‌ها و جهان‌های نمایشی شکسپیر، از «لیرشاه» و «مکبث» تا «ژاندارک» و «اوفلیا»، لایه‌ای بینامتنی به اثر می‌افزاید و سرنوشت زن را در تاریخِ تکرارشونده‌ی قدرت و حذف، یادآور می‌شود. زنی که در این نمایش تصویر می‌شود، زنی است با رؤیاهایی زنجیرناپذیر؛ حتی اگر زایش نداشته باشد، حتی اگر بدنش محل قضاوت و فشار باشد.

نمایش به‌صراحت به توهم قدرت و آزادی می‌پردازد و این‌که «زر، اندیشه و راه» را باید پنهان داشت؛ چرا که جهان، با هر آن‌که متفاوت بیندیشد، بی‌رحمانه برخورد می‌کند. ماجرای عقیم بودن شاه، یکی از گره‌های دراماتیک مهم نمایش است؛ حقیقتی که شخصیت «تلخک» زودتر از ملکه به آن پی می‌برد و همین آگاهی زودهنگام، جایگاه او را از یک شخصیت فرعی به ناظری تلخ و افشاگر ارتقا می‌دهد.

پایان‌بندی نمایش با شعر «ای کاروان، آهسته ران که آرام جانم می‌رود»، تلخیِ آگاهی و وداع با توهم را به شکلی شاعرانه و تأثیرگذار به اوج می‌رساند؛ پایانی که بیش از آن‌که پاسخ بدهد، زخمی را عمیق‌تر می‌کند.

«تلخاب» نمایشی است درباره زن، رؤیا، فقدان و آگاهی؛ اجرایی که می‌کوشد رهایی را نه در تن، که در شناخت و بیداری جست‌وجو کند و همین، آن را به اثری قابل تأمل در تئاتر امروز بدل می‌سازد.

سینماخانه / سهیلا انصاری