نشست نقد و بررسی فیلم «مرگ استالین» به کارگردانی آرماندو یانوچی با حضور افشین کامیاب فرد و حمید عبدالحسینی برگزار شد.

در این نشست، ضمن بررسی ویژگی های سینمایی فیلم، نسبت میان فرم و مضمون، زبان به عنوان ابزار قدرت سیاسی، کمدی سیاه و شباهت های شرایط سیاسی دوران استالین با برخی وضعیت های معاصر مورد بحث قرار گرفت.

نشست نقد و بررسی فیلم «مرگ استالین» ساخته آرماندو یانوچی، روز گذشته با حضور افشین کامیاب فرد، منتقد و کارشناس سینما و حمید عبدالحسینی، مدیر هنری و سخنران جلسه و با مشارکت جمعی از علاقه مندان سینما برگزار شد.

در این نشست، فیلم «مرگ استالین» از منظر فرم، مضمون و زمینه تاریخی آن مورد بررسی قرار گرفت و حاضران درباره چگونگی بازنمایی سازوکار قدرت در ساختار سیاسی شوروی و استفاده فیلمساز از زبان کمدی سیاه برای پرداختن به یکی از تاریک ترین دوره های تاریخ معاصر گفت و گو کردند.

ضرب آهنگ تند و زبان به عنوان سلاح سیاسی

یکی از محورهای مطرح شده در جلسه، اهمیت ضرب آهنگ تند فیلم و نقش آن در انتقال فضای ملتهب و بی ثبات حاکم بر داستان بود. در این بحث، سرعت بالای روایت و رفت و آمد مداوم شخصیت ها در کنار دیالوگ های سریع، به عنوان بخشی از سازوکار فیلم برای انتقال اضطراب، آشفتگی و رقابت دائمی میان شخصیت های سیاسی بررسی شد.

همچنین زبان و دیالوگ به عنوان ابزاری برای اعمال قدرت مورد توجه قرار گرفت. در «مرگ استالین»، کلمات صرفا وسیله ارتباط میان شخصیت ها نیستند و می توانند به ابزاری برای تهدید، حذف، فریب، تغییر موضع و تثبیت قدرت تبدیل شوند. از این منظر، زبان سیاستمداران در فیلم همچون سلاحی عمل می کند که می تواند سرنوشت افراد را تغییر دهد.

فرم فیلم در خدمت مضمون تمامیت خواهی

بخش دیگری از نشست به رابطه میان ساختار بصری فیلم و مضمون سیاسی آن اختصاص داشت.

در این بحث، استفاده از دوربین نا آرام و ملتهب، فیلمبرداری در فضاهای بسته و داخلی و غلبه قاب های مدیوم شات بر لانگ شات مورد توجه قرار گرفت. این ویژگی ها از این منظر بررسی شدند که چگونه فیلمساز بدون آنکه صرفا از طریق دیالوگ یا داستان درباره تمامیت خواهی صحبت کند، این مفهوم را در فرم و ساختار تصویری فیلم نیز به مخاطب منتقل می کند.

بر اساس این نگاه، محدود شدن فضای دید و حضور مداوم شخصیت ها در قاب های نزدیک تر، امکان ایجاد فاصله و چشم انداز گسترده را از مخاطب می گیرد و به شکل بصری، نوعی محصور شدگی و فقدان آزادی را بازنمایی می کند؛ عنصری که با مضمون سیاسی فیلم ارتباط مستقیم پیدا می کند.

از دوران استالین تا وضعیت های معاصر

در ادامه جلسه، دوران حکومت استالین و فضای تاریک سیاسی و اجتماعی شوروی مورد بحث قرار گرفت. همچنین به تداوم شرایط نامساعد سیاسی و اجتماعی این کشور در دوره های بعدی و استمرار برخی بحران ها تا زمان فروپاشی شوروی اشاره شد.

در این بخش از نشست، بحث از تاریخ شوروی فراتر رفت و شباهت ها و تکرار برخی الگوهای سیاسی در کشورهای مختلف و در دوره معاصر مورد توجه قرار گرفت؛ از جمله تمرکز قدرت، ترس، حذف، بی اعتمادی و شرایطی که در آن مناسبات سیاسی می تواند بر زندگی روزمره افراد سایه بیندازد.

چرا یک فاجعه تاریخی باید به زبان کمدی روایت شود؟

یکی دیگر از محورهای اصلی جلسه، بررسی مفهوم کمدی سیاه و چرایی انتخاب این لحن برای روایت فجایعی تاریخی و هولناک بود.

در این بخش، این پرسش مطرح شد که چگونه می توان از زبان طنز برای پرداختن به موضوعاتی مانند خشونت سیاسی، مرگ، سرکوب و حذف استفاده کرد و اساسا خنده در مواجهه با یک فاجعه چه کارکردی پیدا می کند؟

«مرگ استالین» با قرار دادن موقعیت های هولناک در قالب کمدی، فاصله ای میان مخاطب و واقعه ایجاد می کند که می تواند امکان مشاهده و تحلیل سازوکار قدرت را افزایش دهد. از این منظر، کمدی در فیلم صرفا وسیله ای برای سرگرمی نیست، بلکه به ابزاری برای افشای تناقض ها و پوچی های درون ساختار قدرت تبدیل می شود.

مشارکت فعال مخاطبان در بحث

بخش قابل توجهی از این نشست نیز به مشارکت مستقیم مخاطبان اختصاص داشت. حاضران در طول جلسه پرسش ها، برداشت ها و دیدگاه های خود را درباره مباحث مطرح شده بیان کردند و بخش قابل توجهی از گفت و گو با طرح موضوعات و پرسش های مخاطبان پیش رفت.

این مشارکت، جلسه را از یک سخنرانی یک طرفه فراتر برد و به گفت و گویی جمعی درباره سینما، تاریخ، سیاست و نسبت میان فرم و مضمون تبدیل کرد.

نشست نقد و بررسی «مرگ استالین» در ادامه برنامه های سینماتک باشگاه فیلم ایستگاه هفتم برگزار شد؛ برنامه ای که تلاش دارد در کنار نمایش آثار سینمایی، زمینه ای برای گفت و گو و بررسی فیلم ها از منظرهای هنری، تاریخی، اجتماعی و سیاسی فراهم کند.