- چهارشنبه 23 شهریور 1401 - 10:32
- کد خبر : 106553
- تئاتر

به گزارش سینماخانه؛ نمایش «نامههایی بر دوش تندباد» به نویسندگی و کارگردانی علی اتحاد از ۲۰ مرداد تا ۲۳ شهریور ۱۴۰۱ در بوتیک تئاتر ایران به روی صحنه رفت. علی اتحاد درباره خلاصه داستان نمایشنامه اش می گوید: “اولویت من در نوشتن داستان سرایی نیست. هر چند که عمیقاً باور دارم که داستان یکی از […]
به گزارش سینماخانه؛ نمایش «نامههایی بر دوش تندباد» به نویسندگی و کارگردانی علی اتحاد از ۲۰ مرداد تا ۲۳ شهریور ۱۴۰۱ در بوتیک تئاتر ایران به روی صحنه رفت.
علی اتحاد درباره خلاصه داستان نمایشنامه اش می گوید: “اولویت من در نوشتن داستان سرایی نیست. هر چند که عمیقاً باور دارم که داستان یکی از مهمترین (اگر نگوییم مهمترین) میراث بشریاست. با این همه نوشتن برای من بستری است که در آن به شکلی بیواسطه به سراغ ادراکات انسانی میروم. هر چند ممکن است بگویید داستان هم چنین کاری میکند اما باید به این نکته توجه کنید که داستان اولویتهای دیگری دارد. من ترجیح میدهم شرح و بسط ادراکات انسانی را به نفع پیشبرد اهداف داستان تقلیل ندهم.
با این همه به پرسش اصلیتان باز میگردم؛ داستان خطی رمان من از این قرار است: روزی کسی به طور اتفاقی و هنگام کندن زمین باغی تکه سفال شکستهای پیدا میکند که بر آن متنی نوشته شده است. متن به وضوح نیمهکاره است. شخصیت اول قصه پس از پیدا کردن این سفال روزهایش را صرف پیاده سازی و تصحیح متن میکند. متن نیمهکاره آن چنان توجه او را به خود جلب کرده که زمان درازی را صرف کندن باغ میکند و تکههای دیگر را نمییابد. ماهها بعد تکهی بعدی را صدها کیلومتر دورتر و در بنایی تاریخی پیدا میکند و مسیر کشف و شهود او نیمی از رمان را پیش میبرد. متنهای یافته شده به شعری بلند میمانند. از نیمهی رمان به بعد متنهای پیاده شدهی شخصیت اول و نیز دستنوشتههای خودش به طور ناشناس به دست نویسندهای میرسد. نویسنده چند سالیست که چیزی ننوشته و مواجههی با این متون زندگیاش را دگرگون میکند. شاید این آسانترین خلاصهی داستان برای «نامههایی بر دوش تندباد» باشد. با این همه این خلاصهی داستان هیچ چیزی از بدنهی متن را منتقل نمیکند. درست بیست سال پیش که «خنده در تاریکی» ولادیمیر ناباکوف را میخواندم این موضوع را عمیقا درک کردم. ناباکوف رماناش را اینطور آغاز میکند: «روزی روزگاری در شهر برلین آلمان مردی زندگی میکرد به نام آلبینوس. او متمول و محترم و خوشبخت بود؛ یک روز همسرش را به خاطر دختری جوان ترک کرد؛ عشق ورزید؛ مورد بیمهری قرار گرفت؛ و زندگیاش در بدبختی و فلاکت به پایان رسید. این کل داستان است و اگر در نقل آن لذت و منفعت مادی نبود همینجا رهایش میکردیم؛ گرچه چکیدهی زندگی انسان را میتوان بر سنگ قبری پوشیده از خزه جا داد، نقل جزئیات همواره لطفی دیگر دارد.» این شاهد مثال سالهاست که در خاطرم مانده است. حقیقت آن است که اگر خلاصهی داستان بنا بود به ما یاری برساند اساسا ادبیات شکل نمیپذیرفت.”
وی درباره ایده نوشتن این متن گفت: “داستان بهانه است برای گفتن، نوشتن، شنیدن، دیدن. هر چند روزگار ما بیش از پیش دارد از آهستگی تهی میشود. آهستگی رمز نفوذ به ادراکات انسانی است. من و شما اگر دست کم برای دقایقی به منظرهای، چهرهای، تصویری، کلماتی خیره نشویم هرگز آن منظره، آن چهره، آن تصویر و یا آن کلمات را ادراک نخواهیم کرد.
درست به همین دلیل ساده است که هرگز نتوانستم به این پرسش پاسخ دهم که این ایدهها از کجا میآیند. شاید یک قصهی خطی ساده را بتوان از جایی برداشت؛ از صفحهی حوادث روزنامه، از خاطرهای، از سرگذشت کسی یا هزار مبداء دیگر. اینها اما کار سرگرمیست. کار هنری کنش اندیشگون است. کار هنری لایه لایه است و این لایهها همچون طبقات زمینشناسی آرام آرام و طی سالیان رسوب میکنند و یک لحظه میبینی که میان این لایهها تصویری شکل پذیرفته؛ درست همان وقت است که دست به کار نوشتن یا ساختن کار میشوی. جز این اگر باشد دیگر مشغول کار اقتصادی و تجارتایم و نه کار هنر.”
اتحاد اضافه کرد: “«نامههایی بر دوش تندباد» اساسا دربارهی همین است؛ این که کار هنری از کجا آغاز میشود. طی هزارههای گذشته بشریت کوشش کرده به این پرسش پاسخ دهد که شعر از کجا میآید؛ پاسخهای اساطیری و دینی متنوعی به این پرسش به ما رسیده است. بیشترش حاکی از مداخلهی امر نادیدنی به جهان ماده است. درست به این دلیل ساده که ما هرگز نفهمیدهایم که ایدهها از کجا سر بر میآورند. فرهنگهایی آن را به موجودات نادیدنی جهانهای غیبی نسبت میدهند و فرهنگهایی خون شاعران را متفاوت از باقی بشریت میانگارند. «نامههایی بر دوش تندباد» برای پیدا کردن منشاء شعر پی دلایل زیباییشناسانهی خودش میگردد. نویسنده میگوید اینها همینطور دستنویس و تایپشده در پاکتی کهنه و بدون مهر ادارهی پست و نشانی فرستنده زیر در حیاط خانهاش رها شدهاند. خوانندهای که تنها پی خط روایت داستانی میرود احتمالا خواهد گفت «پس اینطور». خوانندهی آشنا با کنش نوشتن اما احتمالا خواهد دانست که همهی شخصیتهای رمان «نامههایی بر دوش تندباد» یک نفرند که به شخصیتهای متنوعی بدل شدهاند. درست شبیه آن که برابر دیواری آینه کاری شده بایستید و خود را شکسته و تکه تکه و از زوایای مختلف تماشا کنید. این چنین است که وقتی رمان را به نمایش تبدیل میکنم شخصیتها بیشتر و بیشتر تکه تکه و بعد تکثیر میشوند.”
کارگردان نمایش نامه هایی بر دوش تندباد درباره دلایل انتخاب بوتیک تئاتر ایران به عنوان مکان اجرا توضیح داد: “ساختمان چهار طبقه و پشت بام بوتیک تئاتر ایران، برای من بدل میشود به طبقات خودآگاهی و ناخودآگاهی نویسنده و مخاطبان برای من بدل میشوند به آن ناخودآگاه جمعی که هم هست و همهی ارکاناش ما را میسازد، و هم هنرمند مداوما کوشش میکند که انکارش کند. و مرزها را بر میدارم تا این دو با هم مواجه شوند. از هم بترسند یا با هم بگریند یا یکدیگر را به خنده بیاندازند یا هر احساس انسانی شریف دیگرِ ممکن. ”
وی همچنین از هدف خود برای اجرای این متن گفت: “حقیقت آن است که هر یک از ما الیالابد در زندان خودآگاهی خودمان به سر میبریم. من هرگز این اقبال را نخواهم داشت که تا پایان عمر حتی یک دقیقه تجربه کنم که شما جهان را چطور میبینید و میبویید و لمس میکنید و میشنوید و میچشید و سرانجام تحلیل میکنید. ما درون خود محبوسایم و تنها با سازِکاری مبتنی بر آزمون و خطا میتوانیم خودمان را به فهم «دیگری» نزدیک کنیم. کار نمایشی و هر شکلی از ارائهی آثار هنری برای من کوششیست در راه سرک کشیدن به بیرون زندان خودآگاهی فردی. از این راه نمایشی چون «نامههایی بر دوش تندباد» بناست چون آزمایشگاهی انسانی عمل کند. هر چند که این آزمایشها به طریق پازتیویستی به پاسخ نمیرسند و تنها تجربهی ما از یکدیگر را توسعه میدهند.”
وی در مورد دلیل انتخاب این نوع شیوه اجرایی گفت: “همهی آن چه میگویم کوششیست برای تجربههای بیرون قاعدهی روزمرگی و یادمان نرود که ما را از کودکی از تجربهگری ترساندهاند. کودک انسانی وقتی مسیر تحلیلهاش به بنبست میرسد میپرسد. از خانه که بیرون میآید و به مدرسه که میرود نظام آموزشی به او میآموزد که سکوت کند. که نپرسد. بعد کم کم میآموزد که همهی آموختنیهای مورد نیازش همانهاست که دیگران میگویند. بعد کم کم دیگر نمیپرسد. بعد از چند سال کم کم توان پرسیدن را از کف میدهد. چند سال بعد دیگر مطمئن میشود که هر چه که پاسخاش را نداند ارزش پرسیدن ندارد. و بعد کار به آن جا میرسد که خیال میکند جهان را تمام و کمال کشف کرده. آن کودک دیگر بزرگ شده و دیگر جهان پیراموناش برای او نه محل کشف که محل بطالت است؛ جایی که در آن مجازی از سر روزهای خود بپری تا عمرت به سر رسد. دیگر به ندرت چیزی انتزاعی ذهن او را به خود مشغول خواهد کرد. و وقتی موضوعات انتزاعی از ذهن ما پاک شوند به مرحلهی غیر انسانی سقوط میکنیم. انسان است و اندیشههای انتزاعیاش و گر نه همهی جانداران با چیزهای ملموس سر و کار دارند. سینمای ما و ادبیاتمان سالهاست که به این مغاک در افتادهاند. فیلمها و رمانها سالهاست که در همین جهان ملموس روزمرهی کسالتبار بیپرسش میگذرد. حالا دیگر موضوع بر سر این است که این مرد به آن زن یا آن زن به آن یکی مرد دروغ گفته یا نگفته؛ همین! دیگر خبری نیست از هنرمندی که چون حافظ شیراز فلک را سقف بشکافد و طرحی نو در اندازد؛ یا اگر هست آن چنان کم شمارند که به چشم نمیآیند.
انتزاع خلاصهی فهم بشریست. به تاریخ هنر اگر نگاه کنید جا به جا مسیر درخشان فهم انتزاعی از جهان را ادراک خواهید کرد.”
علی اتحاد در آخر افرود: “سالهاست که وقتی اجراهایم به پایان میرسد بیرون در با هر که دلاش بخواهد حرف میزنم. بارها شده است که مخاطبانی آمدهاند و گفتهاند ما هیچ چیزی از کارت نفمیدیم. همیشه اول میگویم کار من متن محور است و شما هم فارسی زباناید. بعد شروع میکنم به خواندن چند بند از کار و اغلب تایید میکنند که میفهمند. بعد میگویم که همهمان میدانیم که شادی چیست یا اندوه چیست یا هراس. و آرام آرام این گفت و گو به آن جا میرسد که تایید میکنند که بیشتر کار را درک کردهاند. این احساس سردرگمی از آن جا ناشی میشود که رسانههای معاصر به مخاطبان آموختهاند که باید پس از دیدن یا شنیدن یا خواندن چیزی به یک گزارهی از پیش معلوم برسند. گویی اثر هنری قصهای پندآموز است که بناست ایشان را هدایت کند! سالهاست که از مخاطبان کارهام میخواهم ایشان به من بگویند که چه دیدهاند. اثر هنری بستریست برای گفت و گوی میان هنرمند و مخاطب و نه بلندگویی که در آن هنرمند بگوید و مخاطبان بگویند چشم. در «نامههایی بر دوش تندباد» با شخصیت خودم هم چنین شوخیای کردهام. یک بلندگوی دستی گرفتهام دستام و در کار بازی میکنم و چیزهایی میگویم که گویی حرف آخر است. با این همه در طول کار آرام آرام این شخصیت بلندگو به دست هم میشکند و بلندگو را رها میکند.”
در نمایش “نامه هایی بر دوش تندباد” علاوه بر علی اتحاد، برکه بذری، نیما قاسمی، سارا بولوری، پارسا معارف وند، فرنود حاجی آخوندزاده، نیما عابدی خیابان، امیر محمد صادقی، مهدی ریسمانی، علی نور یوسفی، متین مکاری مقدم، پارسا رنجبر، برسام نوری اسکویی، سعید بابائی، محمد حسین ربیعی، محمد صدرا دلاوری، رومینا آدور، ملیکا بهجت، داریوش احمدی، آتنا حسینی، سانیا آقائی، آنیتا زارع، دنیز میرزائی، صدف صفری، مهدیه ابراهیمی، امین شفیعی، درسا شهیدی و رضا طهماسبی هنرنمایی میکنند.
همچنین پریا مینابی، صبا قربانپور، ضحا اسماعیلیفر و دینا میرزائی به عنوان راهنمایان تماشاگران حضور دارند.
دیگر عوامل این نمایش عبارتند از: بازیگردان و طراح حرکت: برکه بذری، مجری طرح: علی نصر، آهنگساز: علی اتحاد و مهدی ریسمانی، طراح لباس: علی اتحاد و برکه بذری، ویدیو آرت: علی اتحاد، طراح پوستر و طراح گرافیک: اشکان گلهداری، مستندنگاری: اکبر علی اصغری، عکاس: اردلان آشناگر، ساخت ویدیو، ضبط صدا، تنظیم و پالایش: آناهیتا آرت استودیو، ساخت تیزر: بهروز داوری، هماهنگی و برنامه ریز: مازیار مولودی شیرازی، روابط عمومی و تبلیغات: نوید آغاز
نمایش «نامههایی بر دوش تندباد» از ۲۰ مرداد تا ۲۳ شهریور، ساعت ۲۰ در بوتیک تئاتر ایران پردیس تئاتر شهرزاد به روی صحنه میرود.
سینماخانه / خبرنگار: فرشید حاجیان
عکاس: اردلان آشناگر
نظرات